Tarixin elə anları var ki, zaman keçdikcə unudulmur, əksinə daha dərindən dərk olunur. 1992-ci ilin 26 fevralında baş verən Xocalı faciəsi Azərbaycan xalqının yaddaşına silinməz iz salmış, milli tariximizin ən ağrılı səhifələrindən birinə çevrilmişdir. Bu hadisə təkcə bir şəhərin taleyi deyil, bütöv bir xalqın qəlbində açılan yaradır. Xocalı həmin gecə təkcə atəşə tutulmadı – insanlıq, ədalət və beynəlxalq hüquq da gülləbaran edildi.

Fevralın şaxtalı gecəsində mühasirəyə alınmış Xocalının sakinləri çıxış yolu axtarırdı. Qadınlar, uşaqlar, qocalar silahsız və müdafiəsiz halda meşələrə doğru üz tutmuşdu. Lakin onların çoxu yolda amansızlıqla qətlə yetirildi. 613 nəfərin öldürülməsi, yüzlərlə insanın yaralanması, ailələrin tamamilə məhv edilməsi təkcə statistik göstərici deyil, insanlıq faciəsidir. Hər bir rəqəmin arxasında bir taleyin, bir ailənin, bir arzunun yarımçıq qalması dayanır.

Xocalı hadisəsi məqsədli şəkildə dinc əhaliyə qarşı həyata keçirilmiş hücum idi. Bu, hərbi əməliyyat deyil, sistemli və planlaşdırılmış qətliam idi. Beynəlxalq humanitar hüququn norma və prinsipləri kobud şəkildə pozuldu, müharibənin belə qəbul etmədiyi qəddarlıqlar törədildi. İnsanlar əsir götürüldü, işgəncələrə məruz qaldı, itkin düşənlərin taleyi illərlə naməlum qaldı. Xocalı faciəsi insanlıq əleyhinə cinayət kimi tarixə həkk olundu.

Faciədən sonrakı illərdə Azərbaycan çətin siyasi və hərbi şəraitlə üz-üzə idi. Lakin xalqın təkidli tələbi ilə hakimiyyətə qayıdan Ulu Öndər Heydər Əliyev Xocalı hadisəsinə hüquqi-siyasi qiymətin verilməsi istiqamətində mühüm addımlar atdı. Onun təşəbbüsü ilə Milli Məclis bu faciəni soyqırımı kimi tanıdı. Heydər Əliyev Xocalı həqiqətlərinin dünya ictimaiyyətinə çatdırılmasını dövlət siyasətinin prioritet istiqamətlərindən birinə çevirdi. O, daim vurğulayırdı ki, bu cinayəti törədənlər gec-tez beynəlxalq ədalət qarşısında cavab verməlidirlər.

Bu siyasi kurs bu gün də davam etdirilir. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev Xocalı həqiqətlərinin beynəlxalq miqyasda tanıdılması istiqamətində ardıcıl və məqsədyönlü fəaliyyət göstərir. Onun rəhbərliyi ilə müxtəlif ölkələrdə Xocalı ilə bağlı tədbirlər keçirilir, parlamentlər və beynəlxalq qurumlar tərəfindən faciəyə hüquqi qiymət verilməsi istiqamətində mühüm qərarlar qəbul olunur. Diplomatik səylər nəticəsində Xocalı artıq təkcə Azərbaycanın deyil, beynəlxalq ictimaiyyətin də gündəmində olan bir məsələdir.

Prezident İlham Əliyev dəfələrlə bəyan etmişdir ki, Xocalı qurbanlarının xatirəsi daim uca tutulacaq və onların qanı yerdə qalmayacaq. 2020-ci ildə başa çatan Vətən müharibəsi nəticəsində Azərbaycan öz ərazi bütövlüyünü bərpa etdi. İşğal altında olan torpaqlar azad olundu və illərlə həsrətində olduğumuz yurd yerlərinə üçrəngli bayrağımız qayıtdı. Bu Qələbə həm də Xocalı şəhidlərinin ruhuna ithaf olunan tarixi ədalətin təntənəsi idi.

Bu gün azad olunmuş ərazilərdə geniş quruculuq və bərpa işləri həyata keçirilir. Dağıdılmış şəhər və kəndlər yenidən qurulur, yollar, məktəblər, xəstəxanalar inşa edilir. Xocalı torpağında yenidən həyat canlanır. Bu dirçəliş təkcə fiziki bərpa deyil, həm də mənəvi qayıdışdır. Hər ucaldılan bina, hər əkilən ağac gələcəyə ümid, sabaha inam deməkdir.

Xocalı faciəsi Azərbaycan xalqını sarsıtsa da, onu sındıra bilmədi. Əksinə, xalqımız daha da birləşdi, dövlətçilik ideyası ətrafında sıx birləşərək güclü ordu və müstəqil siyasət qurdu. Xocalı dərsi göstərdi ki, güclü dövlət və güclü ordu milli təhlükəsizliyin əsas təminatıdır. Bu gün Azərbaycan regionun aparıcı dövlətlərindən biri kimi öz sözünü qətiyyətlə deyir.

Hər il fevral ayında Xocalı şəhidlərinin xatirəsi dərin ehtiramla anılır. Məktəbəqədər təhsil müəssisələrində, məktəblərdə, ali təhsil ocaqlarında, dövlət müəssisələrində tədbirlər keçirilir, dünya ictimaiyyətinə müraciətlər edilir. Gənc nəsil Xocalı həqiqətlərini öyrənir və bu tarixi yaddaşı gələcək nəsillərə ötürmək məsuliyyətini dərk edir. Çünki tarixini unudan xalq gələcəyini də itirə bilər.

Xocalı – bu söz artıq yalnız bir coğrafi ad deyil. Bu, həm kədərin, həm də mübarizənin simvoludur. Bu, həm itkilərin ağrısı, həm də ədalətə inamdır. Xocalı harayı hələ də dünya vicdanına səslənir və ədalət tələb edir. Bu haray susmayacaq, bu yaddaş silinməyəcək.

Xocalı faciəsi əsrin ən ağır cinayətlərindən biri kimi tarixdə qalacaq. Ulu Öndər Heydər Əliyevin əsasını qoyduğu siyasi xətt və Prezident İlham Əliyevin qətiyyətli siyasəti nəticəsində Xocalı həqiqətləri daha geniş miqyasda tanıdılır. Azərbaycan xalqı isə şəhidlərinin xatirəsini daim uca tutur və tarixi ədalətin tam bərpası uğrunda mübarizəsini davam etdirir. Xocalı bizim qan yaddaşımız, eyni zamanda sarsılmaz iradəmizin rəmzidir.

Həyat Dursunəliyeva 

Bakı şəhəri 329 saylı körpələr evi-uşaq bağçasının müdiri